Zacznijmy od faktów. Karma sucha jest produktem wysoko przetworzonym, powstaje w wysokich temperaturach, z użyciem surowców, które same w sobie rzadko byłyby pierwszym wyborem w diecie mięsożercy. Wysoki udział węglowodanów, dodatki technologiczne, wzmacniacze smaku, które nie mają nic wspólnego z fizjologią kota, czynią suchą karmę niewątpliwie dietą o niższej jakości biologicznej niż karma mokra.
Prawdziwym problemem jest jednak to, że karma sucha nie dostarcza wody. W naturze kot pobiera płyny głównie z pożywienia. Jeśli więc je wyłącznie chrupki, musi tę wodę nadrobić sam, co u wielu kotów po prostu nie następuje, bo kot jest zwierzęciem, które ewolucyjnie nie ma silnego odruchu picia. Sucha karma więc łączy się z zagęszczeniem moczu i w związku z tym ryzykiem chorób dolnych dróg moczowych. Ryzyko to zmienia się jednak indywidualnie w zależności od nawyków naszego kota. Niektóre koty piją wodę chętnie, inne nie.
Jeśli chodzi o nerki, trzeba jednak odróżnić dwie rzeczy. Pierwsza to nawodnienie i układ moczowy. Drugi to bezpośrednia nefrotoksyczność składu. I tu najpoważniejszy problem dotyczy nie samej suchej karmy, ale karm z wysoką zawartością fosforu, a więc także karm mokrych. Niekorzystny stosunek wapnia do fosforu może uszkadzać nerki, ale dotyczy konkretnej karmy i jej składu.
Drugi mocny argument to nadwaga i otyłość. Sucha karma jest zwykle bardziej skoncentrowana energetycznie i łatwiej o nadmiar kalorii. Tu rolę jednak odgrywają także inne czynniki: dostęp do karmy przez cały dzień, mała aktywność i błędy właściciela w ocenie porcji. Czyli: argument „sucha karma sprzyja tyciu” ma podstawy, ale nie jako prosty mechanizm sucha = tucząca, tylko raczej sucha karma ułatwia przekarmienie.
A co z węglowodanami? Kot jest bezdyskusyjnie obligatoryjnym mięsożercą i potrzebuję białka, jego fizjologia jest przystosowana do diety o niskiej zawartości węglowodanów. Ale z tego nie wynika automatycznie, że każda karma z wyższym udziałem skrobi jest chorobotwórcza. Badania nie dają prostego dowodu, że sam udział węglowodanów w komercyjnych karmach powoduje problemy metaboliczne. Sucha karma łączy się potencjalnie z większym ryzykiem wzrostu tkanki tłuszczowej, ale jej długofalowy wpływ na zdrowie kotów trzeba widzieć w kontekście uwarunkowań środowiskowych, trybu życia i świadomości opiekuna.
Sucha karma nie czyści także zębów – to mit. Kot nie gryzie chrupków jak pies kości, większość pęka natychmiast, a czasami jest połykana w całości, a więc zęby nie wykonują żadnego realnego tarcia o powierzchnię karmy. Część badań wykazuje jednak, że koty jedzące suchą karmę średnio mają trochę mniej kamienia niż te na mokrej. Ale powód jest raczej taki, że mokra karma przykleja się do zębów, zawiera więcej lepkich białek i tłuszczu i w związku z tym łatwiej tworzy płytkę bakteryjną.
Musimy przyznać również to, co niewygodne dla zwolenników jedynej słusznej opcji. Sucha karma jest bezpieczniejsza mikrobiologicznie. Nie psuje się szybko, nie stanowi dobrego środowiska dla bakterii, nie fermentuje na misce. W praktyce oznacza to mniej zatruć pokarmowych, mniej ostrych biegunek, mniej rewolucji jelitowych, zwłaszcza u kotów wrażliwych. Chrupki mogą stać w misce, co w wielu domach ma znaczenie organizacyjne, szczególnie przy kotach, które jedzą małymi porcjami albo nocą.
Nie jest przypadkiem również, że ogromna większość karm weterynaryjnych mają postać suchą. Powód jest prosty: sucha karma daje stabilność składu, powtarzalność dawki, możliwość precyzyjnego zbilansowana substancji funkcjonalnych i leczniczych, a także większe bezpieczeństwo w długotrwałym stosowaniu. To nie jest spisek producentów, tylko realia technologii i medycyny.
Trzeba też powiedzieć wprost: wiele kotów po prostu woli suchą karmę. Jest intensywnie pachnąca, chrupiąca, łatwa w jedzeniu. Działa na mechanizmy nagrody. Kot-niejadek, kot wybredny, kot po przejściach często nie da się „przestawić” na puszki bez stresu, głodówek i ryzyka zdrowotnego. A głodówka u kota to nie jest niewinna metoda wychowawcza.
Karma mokra jest z wielu względów uznawana za lepszą opcję dietetyczną. Musimy uważać z generalizacją. Bo jeśli mamy do wyboru – zakładamy sytuację, kiedy nasz kot niczego innego nie chce jeść – supermarketowe karmy śmieciowe w wersji mokrej i karmę suchą premium, ta druga może być lepszą opcją. Karmy premium (nawet suche) zwykle mają więcej białka zwierzęcego, mniej zbóż lub skrobi, wyższy udział mięsa, lepszą kontrolę minerałów. Natomiast typowe karmy supermarketowe cechuje duży udział produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, ponadto obecność skrobi i zagęstników oraz niższa zawartość białka mięśniowego.
Mokra karma jest niewątpliwie biologicznie bliższa temu, czego kot potrzebuje. Chrupki mogą być jednak uzupełnieniem diety, nagrodą i przekąską. Ale nie uczmy ich jedzenia kotów, które są szczęśliwe na mokrej karmie. Nasz kot będzie żyć zdrowiej na dobrej jakości puszkach. Ale jednocześnie nie popadamy w skrajności i ulegamy internetowym krucjatom, według których każdy gram suchej karmy urasta do rangi moralnego upadku opiekuna. Życie jest bardziej złożone i pisze rozmaite scenariusze. Koty są różne. Sytuacje są różne. Zdrowie, wiek, historia żywieniowa, choroby, temperament – to wszystko ma znaczenie.
Zdrowy rozsądek i elastyczne podejście są ważniejsze niż ideologia. Karma ma służyć kotu, a nie samopoczuciu opiekuna. Jeśli mokra działa – świetnie. Jeśli trzeba sięgnąć po suchą z konkretnych, racjonalnych powodów – to nie popadajmy w poczucie winy.
