Jedzenie

Mixed feeding (żywienie mieszane), czyli podawanie kotu zarówno karmy mokrej jak i suchej, to model powszechnie uznawany i stosowany w dietetyce weterynaryjnej. Przedmiotem dyskusji nie jest sam fakt łączenia obu rodzajów karm, lecz ich wzajemne proporcje, wartość odżywcza oraz wpływ na nawodnienie i bilans energetyczny kota.  Czy jednak można podawać oba typy pokarmu w niewielkiej odległości czasowej albo wręcz w jednym posiłku?Wokół łączenia suchej karmy z mokrą narosło narosło wiele uproszczeń i internetowych mitów. Mokra i sucha karma „trawią się w innym tempie”, więc razem „fermentują” albo „gniją w żołądku”. Organizm kota „nie jest przystosowany” do jednoczesnego trawienia dwóch różnych typów pokarmu. Mieszanie powoduje zaburzenie pH żołądka albo „chaos trawienny”. Sucha i mokra wymagają innych enzymów i dlatego nie powinny być podawane razem. Kot po takim połączeniu jest bardziej narażony na biegunki, wymioty albo FLUTD (zaburzenia urologiczne). Sam fakt obecności suchej obok mokrego „niszczy nerki” albo „odwadnia kota”, a mokre i suche trzeba rozdzielać godzinami, bo inaczej „pokarm zalega”. Większość tych twierdzeń opiera się na wygodnych uproszczeniach raczej niż fizjologii kota. Przewód pokarmowy nie działa w taki sposób, że jeden typ pokarmu musi „czekać”, aż drugi się strawi. Organizm na co dzień radzi sobie z pokarmami o bardzo różnym składzie, zawartości tłuszczu, białka czy wilgotności. Istotnie sucha karma i mokra karma różnią się pod względem zawartości wody, koncentracji składników odżywczych

Koty są wybredne i mają swoje preferencje, co więcej, kocie wybory bardzo często rozchodzą się z naszymi. Jako świadomy opiekun staramy się zadbać w diecie naszych zwierząt o to, co najlepsze. Kupujemy więc karmy bezzbożowe o wysokiej zawartości mięsa, nierzadko z górnej półki, tymczasem nasz kot woli coś całkiem innego  –  karmy tańsze, dużo niższej jakości. Nie możemy tego zrozumieć, jak to, kot przecież to mięsożerca, dlaczego w takim razie woli karmy składające się z węglowodanów i wypełniaczy? Karma to efekt zaawansowanych procesów technologicznych, kompozycja wielu różnych składników, produkt zaprojektowany tak, żeby wabił kota. Smakowitość karmy dla kota nie wynika z udziału mięsa, lecz związana jest z całym profilem sensorycznym produktu, a więc wachlarzem innych bodźców, które dostarcza. Jest to przede wszystkim zapach – to on decyduje, czy kot podejdzie do miski i czy będzie jadł. Producenci karm doskonale wiedzą, jak działa koci zmysł węchu, dlatego stosują między innymi hydrolizaty białkowe, tłuszcze natryskowe i substancje aromatyczne zwiększające atrakcyjność produktu. Dla kota liczy się nie tylko skład analityczny karmy, ale także jej struktura, chrupkość, wilgotność, temperatura oraz intensywność zapachu. W przypadku karm bezzbożowych z wyższej półki strategią rynkową jest jakość. Na etykietach pojawiają się szczegółowe deklaracje dotyczące surowców: mięso i podroby są często wymieniane z rozróżnieniem na mięso mięśniowe i konkretne narządy, takie jak serca, wątroba czy żołądki. Tego typu informacja

Wiele kotów pije bardzo mało i raczej niechętnie. Miska z wodą stoi prawie nietknięta, a kot wydaje się nią nie zainteresowany. Koty mają niewielki instynkt pragnienia, co wynika z biologii tego gatunku, jego ewolucyjnego pochodzenia oraz specyficznych cech fizjologii i zachowania. Kot domowy wywodzi się od afrykańskiego kota stepowego. Gatunek ten ewoluował w środowisku półpustynnym i suchym, gdzie dostęp do wody był ograniczony. Przetrwanie zależało nie tyle od znalezienia źródła, ile od efektywnego wykorzystywania płynów w ciele zdobyczy. Typowa ofiara kota – drobny gryzoń, ptak czy jaszczurka – składa się w około 65–75 procentach z wody. W naturalnych warunkach więc kot przyjmował większość potrzebnych płynów razem z pokarmem. W efekcie mechanizm fizjologiczny związany z odczuwaniem pragnienia nie rozwinął się u tego gatunku tak silnie jak u wielu innych zwierząt. Kot zaczyna odczuwać potrzebę picia dopiero wtedy, gdy poziom odwodnienia jest już stosunkowo wysoki. Z tego powodu kot żywiony mokrą karmą lub dietą opartą na mięsie może prawie w ogóle nie interesować się wodą. Zupełnie inaczej wygląda sytuacja przy karmie suchej, która zawiera zaledwie kilka procent wody. W takich warunkach kot powinien znacząco zwiększyć ilość pobieranych płynów, ale jego pragnienie nie zawsze działa wystarczająco intensywnie, aby w pełni zrekompensować tę różnicę. Koty nie tylko nie odczuwają silnie pragnienia, ale są także bardzo wybredne, jeśli chodzi o źródła wody. Rolę odgrywa tutaj

Sucha karma, produkt zaawansowanych procesów technologicznych, nie przypomina niczym naturalnej diety drapieżnika. Naturalna dieta kota to świeża zdobycz – mięso o wysokiej zawartości wody, intensywnym zapachu i zmiennej strukturze. Sucha karma jest produktem wysoko przetworzonym i sztucznym. Więc dlaczego jest tak atrakcyjna dla kotów? Dużą rolę odgrywa technologia produkcji. Granulat powstaje w procesie ekstruzji, czyli obróbki w wysokiej temperaturze i pod dużym ciśnieniem. W trakcie tego procesu zachodzą między innymi reakcje Maillarda – te same, które odpowiadają za aromat pieczonego mięsa czy przypieczonego chleba. Powstają wówczas nowe związki zapachowe, które sprawiają, że produkt pachnie intensywnie i dla wielu kotów bardzo atrakcyjnie. Jednak kluczowy etap następuje później. Po wytłoczeniu i wysuszeniu granulat jest zazwyczaj natryskiwany tłuszczami zwierzęcymi oraz hydrolizatami białkowymi. Ten tak zwany „coating tłuszczowy” ma ogromne znaczenie, ponieważ dla kota zapach tłuszczu jest jednym z najsilniejszych sygnałów atrakcyjności pokarmu. W efekcie sucha karma może mieć bardzo intensywny profil zapachowy, często silniejszy niż mokra karma dobrej jakości. To między innymi dlatego koty nierzadko wybierają karmę bardziej aromatyzowaną, a nie tę o lepszym składzie. Znaczenie ma także struktura pokarmu. Granulat jest produktem niezwykle powtarzalnym – ma zawsze tę samą twardość, wilgotność i kształt. Dla kota konsystencja jest ważnym sygnałem bezpieczeństwa, ponieważ w naturze struktura mięsa pozwala ocenić świeżość i przydatność zdobyczy do jedzenia. Powtarzalność suchej karmy daje więc bardzo stabilny zestaw bodźców

Z indykiem, kaczką, królikiem, jagnięciną, cielęciną, a może dziczyzną albo nawet kangurem? Karma kompletna, a może filety, puszki, czy suche przekąski? Oferta rynkowa produktów dla kotów jest ogromna. Opiekun uzupełniający zapasy i przerzucający asortyment sklepów internetowych może czuć potrzebę urozmaicenia diety swojego ulubieńca, oferując mu różne marki, warianty i smaki. Z drugiej strony zmiana diety może prowadzić do zaburzeń gastrycznych i problemów w kuwecie. Warto najpierw przyjrzeć się biologii kota. Kot jest bezwzględnym mięsożercą, a jego przewód pokarmowy jest stosunkowo krótki i wyspecjalizowany pod względem określonego typu ofiar. Układ trawienny kota dobrze funkcjonuje wtedy, gdy otrzymuje pokarm o dość stabilnym składzie. W praktyce oznacza to, że organizm kota adaptuje się do konkretnej diety. Skład mikroflory jelitowej, aktywność enzymów trawiennych oraz sposób pracy przewodu pokarmowego przyzwyczajają się do pokarmu, który kot otrzymuje regularnie. Z tego powodu nagłe zmiany karmy bywają kłopotliwe. Jeżeli dieta kota zmienia się z dnia na dzień, jego przewód pokarmowy może nie nadążyć z adaptacją. Pojawiają się wtedy objawy takie jak biegunka, wzdęcia czy wymioty. Nie wynika to z istotnych problemów zdrowotnych ani ze złego składu nowej karmy. Jest to po prostu reakcja organizmu na nowy rodzaj karmy. Z drugiej strony monotonia diety również nie jest korzystna. Jeżeli kot przez wiele miesięcy lub lat otrzymuje wyłącznie jeden rodzaj karmy, może rozwinąć bardzo silną preferencję smakową i zapachową. W

Wokół diety BARF narosło w ostatnich latach bardzo dużo emocji. Zwolennicy często przedstawiają ją jako jedyny prawidłowy sposób żywienia kota, a osoby karmiące inaczej traktowane są jakby nie dbały właściwie o swoje zwierzęta. Tymczasem rzeczywistość jest znacznie bardziej złożona. BARF to po prostu jeden z modeli żywienia – mający swoje zalety, ale także swoje ograniczenia. Zacznijmy od faktów. Kot jest obligatoryjnym mięsożercą i jego organizm jest przystosowany do diety opartej na mięsie i tłuszczu zwierzęcym. W tym sensie idea diety opartej na surowych produktach zwierzęcych jest biologicznie logiczna. Dobrze przygotowana dieta BARF może dostarczać dużo wysokiej jakości białka zwierzęcego, niewiele węglowodanów, a przede wszystkim pozwala właścicielowi dokładnie wiedzieć, co znajduje się w misce. U części kotów rzeczywiście sprawdza się bardzo dobrze. Trzeba jednak jasno powiedzieć, że BARF nie polega na podaniu kotu po prostu surowego mięsa. To dieta, która wymaga bardzo starannego przygotowania i dokładnego bilansowania składników odżywczych. W naturze kot zjada całą ofiarę – mięśnie, kości, narządy wewnętrzne, krew i inne tkanki. Dopiero całość daje właściwe proporcje składników mineralnych i witamin. W warunkach domowych trzeba te proporcje odtworzyć sztucznie. Oznacza to konieczność kontrolowania wielu elementów: właściwego stosunku wapnia do fosforu, odpowiedniej ilości tauryny, witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E), jodu oraz szeregu mikroelementów. Przygotowanie odpowiednich mieszanek łączy się z koniecznością ważenia składników, stosowania suplementów i przeliczania proporcji. BARF

Zacznijmy od faktów.  Karma sucha jest produktem wysoko przetworzonym, powstaje w wysokich temperaturach, z użyciem surowców, które same w sobie rzadko byłyby pierwszym wyborem w diecie mięsożercy. Wysoki udział węglowodanów, dodatki technologiczne, wzmacniacze smaku, które nie mają nic wspólnego z fizjologią kota, czynią suchą karmę niewątpliwie dietą o niższej jakości biologicznej  niż karma mokra.  Prawdziwym problemem jest jednak to, że karma sucha nie dostarcza wody. W naturze kot pobiera płyny głównie z pożywienia. Jeśli więc je wyłącznie chrupki, musi tę wodę nadrobić sam, co u wielu kotów po prostu nie następuje, bo kot jest zwierzęciem, które ewolucyjnie nie ma silnego odruchu picia. Sucha karma więc łączy się z zagęszczeniem moczu i w związku z tym ryzykiem chorób dolnych dróg moczowych. Ryzyko to zmienia się jednak indywidualnie w zależności od nawyków naszego kota. Niektóre koty piją wodę chętnie, inne nie. Jeśli chodzi o nerki, trzeba jednak odróżnić dwie rzeczy. Pierwsza to nawodnienie i układ moczowy. Drugi to bezpośrednia nefrotoksyczność składu. I tu najpoważniejszy problem dotyczy nie samej suchej karmy, ale karm z wysoką zawartością fosforu, a więc także karm mokrych. Niekorzystny stosunek wapnia do fosforu może uszkadzać nerki, ale dotyczy konkretnej karmy i jej składu.  Drugi mocny argument to nadwaga i otyłość. Sucha karma jest zwykle bardziej skoncentrowana energetycznie i łatwiej o nadmiar kalorii. Tu rolę jednak odgrywają także inne czynniki:

Zjedzenie jedzenia polizanego przez kota nie jest sytuacją idealną z punktu widzenia higieny, ale w większości przypadków niczym nie grozi. Kot, jak każde zwierzę, ma własną mikroflorę w jamie ustnej. W ślinie kotów stwierdza się m.in. bakterie takie jak Pasteurella multocida, Streptococcus czy Staphylococcus. Słyszy się o nich jednak najczęściej w kontekście zakażeń po ugryzieniach lub głębokich zadrapaniach, ponieważ wtedy bakterie dostają się bezpośrednio do tkanek. Droga pokarmowa znacznie mniej sprzyja zakażeniom, ponieważ większość bakterii zostaje zniszczona przez kwas solny w żołądku, a wiele z nich nie jest przystosowanych do życia w ludzkim przewodzie pokarmowym. A co z pasożytami? W rzeczywistości większość pasożytów związanych z kotami przenosi się inną drogą niż przez ślinę. Najczęściej do zakażenia dochodzi przez kontakt z odchodami lub skażoną glebą. Z tego powodu lizanie jedzenia przez kota nie jest typową drogą przenoszenia tych pasożytów. Dotyczy to również toksoplazmozy – Toxoplasma gondii przenosi się przede wszystkim przez kontakt z odchodami kota lub skażoną glebą, a nie przez jego ślinę. Poza tym mówimy o naszym własnym domowym kocie. Niebezpieczeństwo może być większe, gdy kot jest nieznany lub wychodzący, który poluje, a także ma choroby jamy ustnej albo gdy chodzi o osoby z bardzo osłabioną odpornością. W typowym gospodarstwie domowym z kotem niewychodzącym, zdrowym i regularnie kontrolowanym przez weterynarza ryzyko jest niewielkie. Dlatego wielu opiekunów kotów na co dzień

Zagrzebywanie jedzenia, drapanie łapką w miskę albo po podłodze wokół niej, zakopywanie, czasami nawet przykrywanie jedzenia podkładką to częste zachowanie, które możemy obserwować, szczególnie kiedy kot nie kończy posiłku. Wygląda to jak gest niezadowolenia, właściwie nawet obrzydzenia, kojarzy się z kopaniem w kuwecie, ale w kocim świecie ma zupełnie inne znaczenie. Jest ewolucyjnym spadkiem po dzikich przodkach. Koty to samotni łowcy, drapieżnicy działający w ciszy i skrycie. Mają również naturalnych wrogów. Resztki jedzenia wydzielają intensywną woń, która mogłaby przyciągnąć większe drapieżniki. Zagrzebywanie jedzenia to też ochrona terytorium, próba neutralizacji sygnału zapachowego, który mógłby być atrakcyjny dla przedstawicieli własnego gatunku. Choć koty domowe rzadko wracają do zakopanego jedzenia, ich dzicy krewni mogą czasami stosować tzw. food caching, czyli gromadzenie zapasów (jednak koty nie magazynują jedzenia w sensie, w jakim robią to gatunki o oportunistycznej strategii pokarmowej). Nawet jeśli kot nie wróci już do tego miejsca ani nie zje nieświeżego mięsa, próbuje je ukryć przed padlinożercami. Grzebanie łapą po podłodze, jak kiedyś w piasku lub ziemi, to zachowanie, które uruchamia się automatycznie. Warto też pamiętać, że zachowanie to nie zawsze dotyczy wyłącznie jedzenia. U kotów wiele reakcji związanych z zapachem i zasobami działa w ramach jednego wspólnego systemu zachowań. Drapanie łapą wokół miski może więc być uruchamiane nie tylko przez resztki pokarmu, ale także przez sam zapach jedzenia lub przez sytuację, którą

Karmy weterynaryjne to specjalistyczne diety opracowane z myślą o konkretnych schorzeniach. Nie są to zwykłe karmy bytowe, ich skład jest celowo zmodyfikowany tak, aby wspierać organizm w określonej sytuacji zdrowotnej: chorobie nerek, problemach z wątrobą, kamicy moczowej, alergii pokarmowej czy otyłości. Z tego powodu sprzedawane są zwykle w gabinetach weterynaryjnych lub stosowane na podstawie zaleceń lekarza. Warto zdawać sobie sprawę, że określenie „karma weterynaryjna” nie oznacza produktu leczniczego. Są to diety określane jako diety o specjalnym przeznaczeniu żywieniowym. Ich zadaniem nie jest bezpośrednie leczenie choroby, lecz wspieranie terapii poprzez odpowiednio zmodyfikowany skład. W praktyce oznacza to, że skład takich karm projektuje się tak, aby wpływać na określone procesy metaboliczne w organizmie zwierzęcia – na przykład zmniejszać obciążenie nerek, ograniczać powstawanie kryształów w moczu albo redukować reakcje alergiczne. W wielu przypadkach dieta staje się więc jednym z elementów postępowania terapeutycznego, obok leków i innych zaleceń lekarza weterynarii. Można też spotkać się z przekonaniem, że skoro dieta weterynaryjna pomaga w chorobie, to będzie również najlepszym wyborem dla zdrowego zwierzęcia. Nie jest to jednak właściwe rozumowanie. Dieta projektowana pod kątem konkretnej choroby zawsze wprowadza pewne przesunięcia w proporcjach składników odżywczych. To, co w danej sytuacji zdrowotnej jest korzystne, u zdrowego kota nie musi być optymalne w dłuższej perspektywie. Dlatego diety tego typu powinny być stosowane przede wszystkim wtedy, gdy rzeczywiście istnieje ku temu