Biegunka u kota może mieć bardzo różne przyczyny. Mogą to być infekcje wirusowe, bakteryjne lub pasożytnicze, ale także choroby zapalne jelit, zapalenie trzustki, choroby wątroby, nadczynność tarczycy, zaburzenia wchłaniania oraz zatrucia pokarmowe. Poza sprawami, które da się uchwycić w badaniach, istnieje też grupa problemów trudniejszych diagnostycznie, takich jak alergie i nietolerancje pokarmowe. Mogą sprzyjać przewlekłemu stanowi zapalnemu jelit, który w dłuższej perspektywie może zwiększać ryzyko chłoniaka przewodu pokarmowego. Dlatego nawracających biegunek nie warto bagatelizować. Im wcześniej zacznie się szukać przyczyny i wprowadzi odpowiednie postępowanie, tym większa szansa na opanowanie problemu. Dieta eliminacyjna to nie tylko walka z rzadkimi stolcami, ale profilaktyka nowotworowa.
Warto też pamiętać, że biegunki czy też luźne stolce mają często związek z karmą. U wielu kotów wystarczy nagła zmiana jedzenia, zbyt szybkie przejście na nową karmę albo nawet nowa partia tej samej karmy, żeby pojawiły się luźne stolce. Układ pokarmowy kota jest wrażliwy na zmiany składu, proporcji składników czy nawet drobne różnice między seriami produkcyjnymi. Dlatego nowe jedzenie zawsze warto wprowadzać stopniowo, a przy nawracających biegunkach brać pod uwagę także możliwość nietolerancji konkretnego składnika, nawet jeśli kot jadł daną karmę wcześniej bez problemu.
U części kotów jednak nawracające luźne stolce pojawiają się mimo prawidłowych wyników badań, braku pasożytów, infekcji czy chorób zapalnych jelit. W takich przypadkach bardzo często mamy do czynienia nie z chorobą, lecz z odmiennym sposobem regulacji układu nerwowego i autonomicznego. Jelita posiadają własny, rozbudowany układ nerwowy, który pozostaje w stałej komunikacji z mózgiem poprzez nerw błędny oraz autonomiczny układ nerwowy. Oznacza to, że emocje, napięcie fizjologiczne czy zmiany w otoczeniu mogą bezpośrednio wpływać na perystaltykę jelit.
Organizmy mogą różnie reagować na pobudzenie. U jednych napięcie rozładowuje się poprzez zachowanie: aktywność, gonitwy, wokalizację, impulsywność czy agresję. U innych ta sama energia manifestuje się somatycznie, najczęściej w obrębie przewodu pokarmowego, układu moczowego lub skóry. Koty z tej drugiej grupy bywają behawioralnie spokojne, mało reaktywne i „grzeczne”, ale jednocześnie mają delikatniejszą regulację jelitową.
W praktyce oznacza to niski próg reakcji przewodu pokarmowego. Niewielkie bodźce, takie jak drobna zmiana karmy, zmiana rytmu dnia, napięcie w grupie, bodźce sensoryczne lub nawet subtelne pobudzenie autonomiczne, mogą prowadzić do przyspieszenia pasażu jelitowego i luźniejszych stolców.
U takich kotów napięcie nie znajduje ujścia w zachowaniu. Dotyczy to szczególnie zwierząt spokojnych i pozornie stabilnych (są to tzw. koty pasywnie radzące sobie ze stresem). Zamiast aktywności, wokalizacji i szaleństw pojawia się reakcja somatyczna. Kot może funkcjonować spokojnie i mieć stabilne relacje, a mimo to reagować jelitami na drobne fluktuacje pobudzenia. W tych przypadkach biegunka nie jest objawem choroby jelit, lecz sposobem regulacji organizmu. Paradoksalnie więc koty spokojne, mało impulsywne i dobrze zsynchronizowane z opiekunem mogą częściej mieć miękkie stolce niż koty nadaktywne czy „trudne”.
Odpowiednia karma i probiotyki mogą łagodzić objawy. Przewlekłe pobudzenie autonomiczne wpływa na skład flory bakteryjnej, a zaburzona mikrobiota (dysbioza) z kolei nasila nadreaktywność jelit. Tworzy się błędne koło: stres wpływa na jelita, jelita na mikrobiotę, a mikrobiota zwrotnie oddziałuje na układ nerwowy. Nie należy jednak oczekiwać wyleczenia i trwałego rozwiązania problemu w ten sposób. Kluczowe pozostaje zrozumienie, że u części zwierząt mamy do czynienia z wrażliwym układem autonomicznym. W takich sytuacjach znaczenie ma także stabilność środowiska, przewidywalność rytmu dnia oraz ograniczenie nadmiernych bodźców, nawet jeśli kot nie manifestuje klasycznych objawów stresu.
Podsumowując: u niektórych kotów skłonność do biegunek przy braku uchwytnych przyczyn medycznych wynika z indywidualnego sposobu regulacji napięcia przez organizm. Jelita stają się głównym zaworem bezpieczeństwa układu nerwowego. Nie jest to wada charakteru ani efekt złej opieki, lecz wariant fizjologiczny, w którym ciało przejmuje funkcję rozładowywania pobudzenia.
