Charakterystyczne kocie „ekekekeke” najczęściej obserwujemy w sytuacji, w której zdobycz jest widoczna, ale niedostępna. Kot siedzi po bezpiecznej stronie szyby i obserwuje ptaka, wiewiórkę albo owada, do którego nie może się dostać. Może znieruchomieć, intensywnie wpatrywać się w obiekt, poruszać końcówką ogona, napinać ciało, a jednocześnie wykonywać szybkie ruchy żuchwą i wydawać krótkie, urywane dźwięki. Zachowanie takie pojawia się w kontekście silnego pobudzenia łowieckiego i najprawdopodobniej jest jednym z przejawów reakcji organizmu kota na widok potencjalnej zdobyczy.
Polowanie, którego nie można dokończyć
Zauważenie odpowiedniego bodźca może uruchomić elementy sekwencji łowieckiej. Kot lokalizuje zdobycz, skupia na niej uwagę, śledzi jej ruch i przygotowuje się do dalszego działania. W normalnych warunkach kolejnymi etapami mogłyby być skradanie się, pogoń, skok, schwytanie i ugryzienie. Za oknem sytuacja wygląda jednak inaczej. Układ sensoryczny kota otrzymuje wszystkie informacje mówiące: „tam jest zdobycz”, ale fizyczna bariera uniemożliwia przejście do następnych etapów polowania. Ptak porusza się, trzepocze skrzydłami, przeskakuje z gałęzi na gałąź – a kot może go jedynie obserwować.
Jednym z proponowanych wyjaśnień szczekania jest właśnie napięcie związane z uruchomieniem zachowania łowieckiego, którego kot nie może zrealizować. Szybkie ruchy żuchwy kojarzą się również z ruchami wykonywanymi podczas chwytania i uśmiercania zdobyczy. Nie znaczy to jednak, że kot stojący przy oknie dosłownie ćwiczy zgryz uśmiercający. Dokładna funkcja tego zachowania nie została jednoznacznie wyjaśniona i prawdopodobnie jest ono wynikiem kilku nakładających się mechanizmów.
Ekscytacja czy frustracja?
Szczekanie często interpretuje się jako oznakę frustracji – kot widzi coś, czego bardzo chciałby dosięgnąć, ale nie może tego zrobić. Jest to możliwe, szczególnie gdy pobudzenie utrzymuje się długo. Nie należy jednak zakładać, że każdy kot wydający takie dźwięki przeżywa silną frustrację.Samo obserwowanie potencjalnej zdobyczy jest dla kota bardzo intensywnym bodźcem. Ruch niewielkiego obiektu wyjątkowo skutecznie przyciąga jego uwagę, a organizm przygotowuje się do działania. Wzrasta napięcie mięśni, uwaga zostaje niemal całkowicie skierowana na jeden punkt, a szybkim ruchom żuchwy mogą towarzyszyć krótkie wokalizacje. U jednego kota będzie to ledwie słyszalne „kliknięcie”, u innego cała seria dźwięków przypominających ćwierkanie, terkotanie albo właśnie szczekanie.
Co ciekawe, koty nie ograniczają tej reakcji wyłącznie do ptaków. Bodźcem może być mucha chodząca po suficie, ćma przy lampie, wiewiórka na drzewie czy inne niewielkie, poruszające się zwierzę. Wspólnym elementem jest zwykle silnie atrakcyjny bodziec łowiecki znajdujący się poza zasięgiem kota.
Nie każdy kot szczeka
Nasilenie tej reakcji jest bardzo indywidualne. Jeden kot może urządzać przy oknie kilkunastosekundowy koncert, inny wykona zaledwie kilka ruchów szczęką, a jeszcze inny przez całe życie nie wyda podobnego dźwięku. Znaczenie mogą mieć temperament, poziom pobudliwości, wcześniejsze doświadczenia łowieckie, wiek oraz po prostu indywidualny sposób reagowania na bodźce.
U większości kotów takie epizody są krótkie. Kot przez chwilę intensywnie obserwuje zdobycz, szczęka zębami lub wydaje charakterystyczne dźwięki, po czym bodziec znika albo przestaje być interesujący i zwierzę wraca do swoich zajęć. Nie ma więc powodu, aby samo szczekanie traktować jako zachowanie niepokojące. Jest raczej fascynującym przykładem tego, jak łatwo w domowym kocie – siedzącym na parapecie w bezpiecznym mieszkaniu – uruchamiają się mechanizmy ukształtowane dla sprawnego drapieżnika. Szyba może zatrzymać kota, ale nie zatrzymuje jego instynktu łowieckiego.
